पोखरा । प्राकृतिक सौन्दर्य, तालतलैया र पर्यटकीय आकर्षणका लागि विश्वभर परिचित पोखरालाई स्वच्छ, हरियाली र दिगो वातावरणीय सहरका रूपमा विकास गर्ने उद्देश्यसहित महानगरले अघि सारेको ‘ग्रिन पोखरा, क्लिन पोखरा’ अभियानले नयाँ शहरी मोडलको अभ्यास सुरु गरेको छ ।

पोखरा महानगरपालिकाले यो अभियानलाई केवल सरसफाइ कार्यक्रमका रूपमा मात्र नभई नागरिक व्यवहार परिवर्तन गर्ने दीर्घकालीन वातावरणीय आन्दोलनका रूपमा अघि बढाएको छ । महानगरका अनुसार, सहरको प्राकृतिक सम्पदा जोगाउँदै पर्यटकीय आकर्षणलाई दीर्घकालीन रूपमा सुरक्षित राख्नु यसको प्रमुख लक्ष्य हो ।

महानगर प्रमुख धनराज आचार्यका अनुसार पोखरालाई विश्वभरका पर्यटक आउने सहरका रूपमा मात्र होइन, हरियाली र स्वच्छताले भरिएको उदाहरणीय सहरका रूपमा विकास गर्ने दीर्घ दृष्टि राखिएको छ । उनका अनुसार, “ग्रिन र क्लिन अभियानलाई संस्कृतिको रूपमा स्थापित गर्न खोजिएको छ, जसमा सबै नागरिकको सहभागिता अनिवार्य हुन्छ” भन्ने मान्यतामा काम भइरहेको छ ।

यस अभियान अन्तर्गत खाली जमिनमा रैथाने प्रजातिका बिरुवा रोप्ने दीर्घकालीन योजना अघि बढाइएको छ । कुल २ लाख २६ हजार बिरुवा रोप्ने लक्ष्यसहित अभियान सञ्चालन भइरहेको छ । यो कार्यक्रम गत वर्ष सुरु गरिएको हो र अर्को वर्षभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य लिइएको छ । महानगरले यसमा सरकारी निकाय मात्र नभई निजी क्षेत्र, संघसंस्था र सर्वसाधारण नागरिकलाई समेत सहभागी गराएको छ ।

यस अभियानको विशेष आकर्षण ‘जन्मोत्सवमा वृक्षारोपण’ अवधारणा हो । नागरिकलाई आफ्नो जन्मदिन वा विशेष अवसरमा कम्तीमा दुई वटा बिरुवा रोप्न प्रेरित गरिएको छ । यसले व्यक्तिगत खुसीलाई वातावरण संरक्षणसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ, जसले पछिल्लो समय नागरिक स्तरमा सकारात्मक प्रभाव पारेको महानगरको दाबी छ ।

मेयर आचार्यका अनुसार नागरिक सहभागिता बिना वातावरणीय सुधार सम्भव छैन । त्यसैले हरेक व्यक्ति, संस्था र समुदायलाई अभियानको हिस्सेदार बनाइएको छ । उनका अनुसार, “सबैले सानो योगदान गरे पनि सहरलाई ठूलो रूपमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ” भन्ने सोच यस अभियानको आधार हो ।

वृक्षारोपणसँगै पोखरामा सरसफाइ व्यवस्थापनलाई पनि व्यवस्थित बनाइएको छ । शहरका डिल, भीर, तालतलैया, मुख्य सडक, शाखा सडकदेखि साना गल्लीसम्म सफाइ गर्ने स्पष्ट कार्ययोजना तयार पारिएको छ । महानगरले पहिलो पटक यस्तो विस्तृत सरसफाइ खाका तयार गरी कार्यान्वयनमा ल्याएको जनाएको छ ।

पोखराको पहिचानसँग जोडिएका फेवा, बेगनास, रुपा लगायतका तालहरूको संरक्षण र नियमित सरसफाइलाई पनि विशेष प्राथमिकतामा राखिएको छ । तालतलैयामा फोहोर नियन्त्रण, पानी प्रदूषण न्यूनीकरण र जैविक विविधता संरक्षणका कार्यक्रम निरन्तर सञ्चालन भइरहेका छन् ।

विश्लेषकहरूका अनुसार पोखराको यो प्रयास स्थानीय सरकारको वातावरणीय शासन सुधारतर्फको महत्वपूर्ण कदम हो । तीव्र शहरीकरण भइरहेका बेला प्राकृतिक सन्तुलन कायम राख्नु चुनौतीपूर्ण भए पनि नागरिक सहभागितामा आधारित यो मोडल उदाहरणीय बन्न सक्ने उनीहरूको धारणा छ ।

तर, अभियानको दीर्घकालीन सफलताका लागि केवल वृक्षारोपण पर्याप्त नहुने सरोकारवालाहरू बताउँछन् । रोपिएका बिरुवाको संरक्षण, नियमित अनुगमन र दीर्घकालीन हेरचाह सुनिश्चित गर्नु अझ ठूलो चुनौती हुने उनीहरूको भनाइ छ ।

पर्यटनमा निर्भर पोखराका लागि स्वच्छता र हरियाली केवल सौन्दर्यको विषय मात्र नभई आर्थिक विकाससँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो । त्यसैले यो अभियानलाई पर्यटन प्रवर्द्धन र वातावरण संरक्षण दुवै दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ ।

पोखराले अघि सारेको ‘ग्रिन–क्लिन’ मोडलले शहरी विकास, नागरिक सहभागिता र वातावरणीय संरक्षणलाई एउटै सूत्रमा जोड्ने प्रयास गरेको देखिन्छ । यदि यसलाई निरन्तरता र प्रभावकारी कार्यान्वयनसहित अघि बढाउन सकियो भने पोखरा देशकै मात्र होइन, क्षेत्रीय स्तरमै हरित सहरको उदाहरण बन्न सक्ने सम्भावना देखिन्छ ।