पोखरा। श्रावण संक्रान्तिबाट सूर्य मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्दै दक्षिणायनको आरम्भ हुन्छ। यही कारण यस दिनलाई अयन संक्रान्ति पनि भनिन्छ। हिन्दू मान्यताअनुसार उत्तरायण देवताहरूको दिन र दक्षिणायन देवताहरूको रात्रिको सुरुआत मानिन्छ।

यस अवसरमा बिहान स्नान, दान, पूजा, सत्यनारायणको आराधना तथा पुण्यकर्म गर्ने परम्परा छ। साँझ प्रदोषकालमा कण्डारक पूजा गरी 'लुतो फाल्ने' चलन पनि रहिआएको छ। यसलाई रोग, व्याधि, नकारात्मक शक्ति तथा अशुभ प्रभावबाट मुक्त भई आरोग्यको कामना गर्ने प्रतीकात्मक संस्कारका रूपमा लिइन्छ।

नेपालका विभिन्न स्थानमा श्रावण संक्रान्तिसँगै नयाँ बाली, मकै, फलफूल तथा अन्य कृषि उत्पादन देवी–देवतामा चढाएर मात्र सेवन गर्ने परम्परा पनि छ। यसले कृषि संस्कृति र धार्मिक आस्थाबीचको गहिरो सम्बन्धलाई झल्काउँछ।

खगोलीय दृष्टिले पनि यस दिन विशेष महत्त्व छ। सूर्यको कर्कट राशिमा प्रवेशसँगै वर्षा ऋतुको प्रभाव अझ सक्रिय हुने मान्यता छ, जुन प्राकृतिक परिवर्तनसँग पनि मेल खान्छ। धर्मशास्त्रमा उल्लेख गरिएका ऋतु परिवर्तन र खगोलीय अवस्थाहरूलाई आधुनिक विज्ञानले पनि प्राकृतिक चक्रका रूपमा स्वीकार गरेको देखिन्छ।

शास्त्रीय विधि सबैका लागि समान भए पनि स्थानीय संस्कृति, परम्परा र समुदायअनुसार श्रावण संक्रान्ति मनाउने शैलीमा केही भिन्नता पाइन्छ। तर यसको मूल सन्देश भने अयन परिवर्तन, पुण्यकर्म, आरोग्यको कामना र प्रकृतिप्रतिको सम्मान नै रहेको धार्मिक विद्वानहरूको भनाइ छ।